Antik Roma Tarihi: Roma Mitolojisinde Tanrı ve Tanrıçalar

Eski Roma mitolojisi Yunan mitolojisinden belirgin çizgilerle ayrılıyordu. Romalılar çeşitli anlayışları - dürüstlük, doğruluk, cesurluk vb. özellikleri tanrılarla özdeşleştirirlerdi. Roma mitolojisi Yunanların İtalya'ya yerleşmesinden sonra eski Yunan mitolojisinin etkisi altında kalarak bazı değişikliklere uğradı. Önceleri Mars onlar için bitkilerin köklerini besleyen bir tanrı, Venüs ise bahçelerin tanrıçasıydı. Sonradan Yunan mitolojisinin etkisi altında kalarak bu tanrılar savaş ve aşk tanrısı adlarını almışlardı.

Roma mitolojisinin en ilginç tarafı ise Eski Romalıların olaylara bakış açılarıydı. Roma mitolojisi sadece tanrılar ve doğaüstü canlıların öykülerinden oluşmamaktaydı, aynı zamanda halkın ve Roma devletinin ideolojisine yerleşmiş olan bir bakış açısıydı. Gerçek Roma şehrinin kuruluşunun ve halkları idaresi altına almasının çok çok önceden tanrılar tarafından belirlenmiş olmasındaydı. Bu mit Romalıların bir çok savaşı kazanması sonucunda da ortaya çıkmıştı. Romalılar eski devirlerden başlayarak önce kendi çevrelerindeki kabileleri, daha sonra Avrupa, Asya ve nihayet Afrika'da yaşayan bir çok ulusu egemenlikleri altına almışlardı. Eski Romalılar bunu çok doğal olarak karşılamışlardı. Onlara göre Roma tanrılar tarafından seçilmiş bir devletti.

Roma mitolojisi edebiyata yansımış ve ünlü Romalı şair Vergillius 'Aeneas' adlı eserini yazmıştı. 'Aeneas' eserinde şair Troya kahramanlarından biri olan Aeneas'ın halkı ile birlikte İtalya'ya nasıl yerleştiğini anlatmış. Aeneas, Troya'lı prens Ankhises ile tanrıça Aphrodite'nin oğludur. Tanrılar, kral Priamos soyunun sona ermesine Dardanos soyunun ise devam etmesine karar vermiştir. Bu nedenle Aeneas, annesi tanrıça Aphrodite'nin yol göstermesi ile yakınları ve halkıyla İtalya'ya varabilecektir. Uzun ve bol serüvenli bir yolculuktan sonra Aeneas, İtalya'nın Tiber nehri kıyılarına kolonisini kurar. Burada yörenin kralı Latinus ile dost olur ancak, Yunan kolonisinin komutanı Turnus ile dövüşür ve onu yenerek öldürür. Latinus'un kızı Lavinia ile evlenerek Lavinium kentini kurar. Bu kent sonraları Albalonga adını alacaktır. Nihayet kent Roma adını alarak çok ünlenecek ve tarihte önemli roller üstlenecektir. Aeneas soyu, oğlu Iulus ile devam eder ve bu soydan gelen Ilia ünlü ikizler Remus ve Romulus'u (Remo ve Romolo) doğurur. 

Abeona - Roma mitolojisinde çocukların koruyucusu Tanrıça. 

Abundantia - Roma mitolojisinde fazla etkin olmayan bolluk, başarı ve şans Tanrıçası. 

Aequitas - Roma mitolojisinde adil işlerin ve anlaşmaların Tanrısı. 

Alemonia - Henüz doğmamış çocukları besleyen Tanrıça. 

Anna Perenna - Yeni yıl Tanrıçası. Onun festivali Mart ayının 15 de kutlanırdı. Romalılar amnis perennis ("sonsuz akıntı") kelimesine çeşitli anlamlar vermişle.

Antevorte - Roma mitolojisinde geleceğin Tanrıçası. 

Appiades - Appian su kemerinin yakınlığında tapınakları bulunan beş Tanrıçaya verilen genel ad. Bu Tanrıçalar: Concordia, Minerva, Pax, Venus, ve Vesta idi. 

Aurora - Şafak Tanrıçası. Yunan mitolojisinde ona Eos demişler. 

Bellona - Romalı'ların Zafer Tanrıçası. Kapadokya Tanrıçası Ma ve Yunan Tanrıçası Nike ile aynı özellikleri taşımaktadır. 

Bubona - Roma mitolojisinde atların ve büyükbaş hayvanların Tanrıçası. 

Camenta - (Egeria) Romalıların Doğum Tanrıçası. 

Caca - Romalıların Ocak Tanrıçası ve Gigant Cacus'un kızakardeşi. 

Concordia - Romalıların Barış Tanrıçası. 

Concus - Eski Roma Tanrılarından biri. Gizlemek, örtmek, saklamak Tanrısıydı. 

Copia - Servet ve bolluk Tanrıçası. 

Dea Dia - Büyüme ve gelişme Tanrıçası. 

Dea Tacita - Kelime anlamıyla 'Sessizliğin Tanrıçası'. Roma mitolojisinde Ölüm Tanrıçası. 

Diana - Doğa, verimlilik ve çocuk doğum Tanrıçası. O Capua yanındaki Tifata dağında çalışır ve aynı zamanda Ay Tanrıçası görevini de üstlenmiş. Latinlarin de Tanrıçasıydı. 

Disciplina - Roma mitolojisinde Disiplin ve düzen Tanrıçası. 

Dius Fidus - Ant ve Yemin Tanrısı. Sabine kökenli bir Tanrıydı. 

Duellona - Roma Tanrıçası. 

Edusa - Küçük çoçuklara beslenmeyi öğreten Tanrıça. 

Egeria - Doğum Tanrıçası. Roma'nın kurucusu Romulus'un koruyucusu. 

Eventus Bonus - (Bonus Eventus)'İyi Akşamlar'. İş yaşamında başarı Tanrısı. Ayrıca Hasat Tanrısı olarak da bilinir. Heykeli Roma'da, Jupiter tapınağının yanında konulmuştur. 

Genius - Roma Tanrısı. Bir nevi koruyucu melek görevini görüyordu. Her insanın kendine ait bir Genius'u olduğuna inanılırdı. 

Grazia'lar - (Graces) - Letafet perilerinin Roma mitolojisindeki isimleri. Yunan mitolojisinde Kharit'ler olarak geçerler. Doğadaki güzellik ve neşe insanların da, Tanrıların da kalplerinde duygukları, güzellik hayranlığı onların eseridir. 

Fabulinus - Bebeklerin Tanrısı. Efsaneye göre, bu Tanrı Romalı çocuklara konuşmayı öğretirdi. 

Faunus - Vahşi doğanın ve verimliliğin Tanrısı. Nasihatçı olarak da tapınım ve saygı görmüştü. O Yunanların doğa tanrısı Pan ile aynı özellikleri taşımıştır, boynuz ve yeleleri varmış. Büyükbaş hayvanların da koruyucusu olarak bilinmiştir. Ona Roma Kır Tanrıları Faun'lar eşlik ederlermiş. Faun'lar Yunan mitolojisinde Satyr'ler olarak yerlerini almışlar. Faunus'un bayan benzeri Fauna'dır. Kurt suratı, çelenk ve kadeh Faunus'un simgeleridir. 

Febris - Telaş ve paniğe karşı koruyucu Tanrıça. Febris ("heyecan") antik Roma'da üç tapınağa sahipti. Bu tanınaklardan biri Palatine ve Velabrum arasında yer almıştı. 

Flora - İlkbaharın taze çiçeklerinin Tanrıçası. Quirinalis yakınında tapınağı vardı. Dördüncü yüzyılda bu Tanrıçanın şerefine, 28 Nisan - 1 Mayıs tarihleri arasında Floralia festivali kutlanırdı. Flora Yunanların Chloris'i ile özdeşleştirimiştir. 

Fortuna - Roma mitolojisinde şansın cismani hali, tanrıçasıdır. Yunan mitolojisindeki Tyche'ye denktir. Fortuna her zaman olumlu değildir: bazen şüphelidir (Fortuna Dubia); değişen şans olabilir (Fortuna Brevis) veya mutlak şeytani şans (Fortuna Mala) olabilir. Hayattaki farklı yönlere göre bu tip farklı isimler altında Roma İmparatorluğunun her yanında tapılırdı, adına birçok tapınak bulunurdu. 

İanus - (Janus) - Romalıların inancına göre İanus, evlerin kapılarını bekleyen bir Tanrıydı. 

Junon - (Iuno) Romalıların baş Tanrıça Hera'ya taktıkları ad. 

Jupiter - Romalıların baş Tanrı Zeus'a verdikleri ad. 

Juturne - (Juturna) Romalıların Su Kaynakları Tanrıçası. Jupiter onu periye çevirmiş ve Latium yakınlığındaki Lavinium'da bir su kaynağını ona armağan etmişti. O Fontus (Fons)'un annesi ve Janus'un karısıydı. 

Juventus - Gençlik Tanrıçasının adı. Romalılar gençlik çağına giren delikanlılara bu adı koyardı.

Kybele - Roma ve eski Anadolu mitolojisinde Tanrıların anası. Onun karakteri Phyrgia'da ortaya çıkmış, daha sonra Yunanistan'a kadar yayılmıştır. Yunanlarda Rheia onun yerini almıştır. 

Lar - Romalıların ocakbaşı Tanrısı. 

Larv'lar - Roma inançlarına göre tehlikeli ve insanlara bela olan ruhlar. Anlatılanlara göre, Larv'lar ellerinde uğursuzluğun sembolü olan birer baykuş taşırlardı. 

Libitina - Roma da ölüler için yapılan merasimi koruyan Tanrıça 

Lima - Başlangıçlar Tanrıçası. 

Luna - Romalıların Ay Tanrıçasına verdikleri ad. Yunanlar ona Selene derler. 

Lucina - Kadınlara doğumda yardım eden ve sancıları azaltan Tanrıça. Sonraları 'çocuklara ışık bahşeden' anlamına gelen Juno adını almıştır. 

Maia - Mayıs ayına adını veren Tanrıça. Bu ayda ona kurbanlar verilir, adaklar adanırdı. Mitolojide Maia Vulcan'ın yardımcısıydı. Bazen Fauna ve Ops ile eşit tutulurdu. 

Mars - İlk başlarda bitkilerin köklerini besleyen bir Tanrı olmasına rağmen daha sonra Yunan mitolojisinden etkilenerek Savaş Tanrısı sıfatını kazanmıştı. Yunanlıların aksine Romalılar onu severlerdi. Onlara göre ise Mars üstün, soylu bir görünüşü olan hiç yenilmeyen bir Tanrıydı. 

Mater Matuta - Romalıların şafak Tanrısı. 

Minerva - (Minerve) Romalıların Zeka Tanrıçası Athena'ya verdikleri isim. 

Moneta - Başarı Tanrıçası. 

Nascio - Roma mitolojisinde Doğum Tanrıçalarından biri. 

Necessitas - Zaruret, Zorunluluk Tanrıçasıydı. Kader Tanrıçası olarak da bilinmekteydi. Romalılar onun insan şeklinde olduğuna inanırlardı. Yunanlardaki ismi Ananke idi. 

Neptun - Romalıların Deniz Tanrısı Poseidon'a verdikleri ad. 

Nerio - Romalılarda savaş Tanrısının karısı olup, kahramanlığı temsil eder. 

Nundina - Roma mitolojisinde yeni doğan bebeğe isim takıldığı dokuzuncu günün Tanrıçası. 

Occator - Acı ve üzüntü Tanrısı.

Orcus - Ölüm ve yeraltı dünyasının Tanrısı. Bazen çok zalim ve korkunç, bazense oldukça iyi bir Tanrı olarak tanımlanmıştır. Yunan Tanrııs Hades'le aynı özellikleri taşımıştı. 

Pales - Romalıların koyun sürülerini koruyucusu olduğuna inandıkları Tanrı. 

Parkae - Romalıların Ralih Tanrıçalarına verdikleri ad. 

Penat'lar - Romalıların Ev Tanrılarına verdikleri ad. 

Pilumunus - Yeni doğan çocukları koruyan Roma Tanrıçası. 

Poena - Roma mitolojisinde ceza Tanrıçası.

Pomona - Romalıların Meyve Tanrıçası.

Puta - Ağaçlar ve asmaları budamakla ilgili olan Roma Tanrıçası. 

Romulus ile Remus - Roma mitojisinde ikiz kardeşler. Mars ile Rea Silvanın oğulları. Küçük yaşta Tiber nehrine bırakılan ikizler, dişi bir kurt tarafından bulunmuş, onun sütüyle beslenmişlerdi. Sonra onları Picus adında bir çoban keşfetmiş, evine götürüp besleyip büyütmüştü. Kardeşlerin kaderinde Roma şehrinin temelini koymak vardı. Büyüdükten sonra iki kardeş arasında şehri hangisinin kuracağı konusunda tartışma çıkmış ve bu tartışma Remus'un ölümüyle sonuçlanmıştı. Romulus Roma şehrinin kurucusu ve ilk kralı oldu. Roma'nın kurucusu Romulus da tanrısallaştırılmıştı. 

Salus - Romalıların Sağlık Tanrıçası. 

Saturnus - Roma Tanrısı Satürnüs çiftçilerin Tanrısı olarak görülmüştür. Mitolojiye göre Satürnüs ve karısı hasat Tanrıçası olan Ops ekincileri korurmuş. Yunan mitolojisinin etkisi ile sonraları Satürnüs Kronos kişiliği kazanmıştır. Satürnüs'ün İtalya'yı yönettiği devre 'altın çağ' adını vermişler. 

Silvanus - Romalıların Orman, Bağ - bahçe Tanrısı. 

Summanus - Romalıların gece çakan Şimşek Tanrısı. 

Tellus - Romalıların Yunan mitolojisindeki Toprak Ana (Gaia) ya verdikleri ad. 

Terminüs - Romalıların sınır taşı Tanrısı. 

Vacuna - Sabinelilerin Tarım Tanrıçası. Vacuna'ya kutsal orman Reate'nin bulunduğu bölgede tapınılmıştır. 

Velovis - Bir Roma Tanrısı. Yer altı Tanrılarından sayılmakta, volkanlar ve balıkları bunun idare ettiğine inanılır. 

Veritas - Adalet ve Gerçek Tanrıçası. Satürnüs'ün kızı. 

Vesta - Aile ocağı Tanrıças.

Virtus - Roma mitolojisinde cesaret ve savaş gücünün Tanrıs.

Vulcanus - Ateş Tanrısı. Demircilik ve sanatla da uğraşır. Onun dökümhanesi Etna dağındadır. Burada o yardımcıları ile beraber Tanrılara ve kahramanlara silah yapardı. Yunan mitolojisinde bu Tanrı Hephaestus adını almıştı.

 

Kaynakça: 

Antik Roma Tarihi kitabı; Yazar, Mary Beard, 2018, Pegasus Yayınları

4 Yıl Savaşları: Gombe Şempanze Savaşı (1974-1978)

Genellikle "4 Yıl Savaşları" gibi savaş içerikli kavramlar insanlara atfediliyor olsa da, türümüzün yaşayan en yakın kuzeni şempanzelerin davranışlarını daha yakından takip ettikçe, hiç ummadığımız kavramların onları tanımlamak için de kullanılabileceğini görüyoruz. 4 Yıl Savaşları olarak da bilinen "Gombe Şempanze Savaşı", bunun en nefes kesici örneklerinden birisidir. Gombe Şempanze Savaşı, 1974-1978 yulları arasında Tanzanya'daki Gombe Ulusal Parkı'ndaki iki şempanze komünitesi arasındaki vahşi çatışmalara verilen isimdir. Savaşın tarafları arasında Kasakela ve Kahama komüniteleri bulunmaktadır. 

Bunlardan Kasakela grubu parkın kuzeyini kendi kontrolünde tutarken, Kahama grubu parkın güney bölgesini yönetmektelerdi. Bu iki grup, söz konusu savaştan yıllar önce tek ve büyük bir komünite olarak barış içinde yaşamlarını sürdürmektelerdi. Ancak 1974 senesinde ünlü primatolog Jane Goodall'ın komüniteyi incelemeye başlaması sırasında, şempanzeler arasındaki gruplaşma da giderek netleşmeye başlamıştı. Bu sürtüşmeler, uzman primatologun gözünden kaçmadı ve insanlığın hayvan davranışları alanındaki bilgi birikimine nefes kesen bir sayfa ekledi: Gombe Şempanze Savaşı!

 

(Jane Goodall ve bir şempanze) 

Her ne kadar Goodall, grup içi ayrışmayı 1974 yılında tespit etmiş olsa da, Goodall'ın arazi notları üzerinde yapılan bilgisayar-destekli analizler, ayrışmanın tarihinin 1971'e kadar gittiğini ortaya koydu. Notların gösterdiği üzere, Kahama grubu içerisinde 6 yetişkin erkek bulunmaktaydı (bunlar arasında "Hugh", "Charlie" ve "Goliath" olarak bilinen üç meşhur şempanze de vardır). Ayrıca 3 dişi şempanze ve onların yavruları ile "Sniff" isimli 1 adet ergen şempanze de Kahama grubunu oluşturmaktaydı. Öteki grup olan Kasakela ise daha büyüktü: 12 dişi şempanze ve yavruları ile birlikte 8 yetişkin erkek şempanze...

Savaşın başlangıcı, 7 Ocak 1974 tarihine denk gelmektedir. Bu tarihte Kasakela grubundan 6 yetişkin erkek, Kahama erkekleri arasında bulunan "Godi" isimli şempanzeye vahşice saldırarak onu öldürmüşlerdir ve böylelikle savaşın ilk vahşi saldırısını gerçekleştirmişlerdir. Saldırı sırasında bir ağacın tepesinde yemeğini yiyen Godi, olay yerinde can vermiştir. Resmi ve bilimsel kayıtlar içerisinde bu, bir şempanze grubunun kendi türlerinden olan bir diğer bireyi kasti olarak ilk öldürüşüdür.

Sonraki 4 sene boyunca Gombe Ulusal Parkı şempanzeleri barış yüzü görememiştir. 4 yıllık savaş sırasında Kahama grubunun 6 erkek şempanzesi de Kasakela savaşçıları tarafından katledilmiştir. Kahama dişilerinden ise 1 tanesi öldürülmüş, 2 tanesi kaybolmuş, 3 tanesi ise Kasakela erkekleri tarafından dövülmüş ve kaçırılmıştır. Bu süreçte yaşananlar, kan dondurucudur ve Jane Goodall'ın kitaplarından şu şekilde okunabilir:

Gombe Şempanze Savaşı boyunca gördüklerimi hazmedebilmek için yıllarca çaba sarf etmem gerekti. Birçok gece uykumda korkuyla uyandım ve savaşın korkunç görüntülerini aklımdan çıkarmaya çabalamak zorunda kaldım. Şempanzelerden biri olan Satan'ın, Sniff'in yüzüne aldığı derin yaradan çenesinden akan kanları içmek amacıyla ellerini bir bardak gibi kullanması... Normalde son derece zararsız olan yaşlı Rodolf'un 2 kiloluk bir taşı Godi'nin yere yığılmış vücuduna vuruşu... Jomeo'nun Dé'nin baldırından bir deri parçasını koparıp atışı... Figan'ın durmaksızın, tekrar tekrar, acımasızca Goliath'ın titreyen bedenini yumruklaması... Ki Goliath, Figan'ın küçüklüğündeki kahramanlarından birisiydi!

Bu başarılı saldırılar sonrasında Kasakela grubu, Kahama grubunun elindeki tüm alanı yavaş yavaş ele geçirmeyi ve kendi topraklarına katmayı başarmıştır. Ne var ki Kasakela'nın bu zaferi kalıcı olmamıştır. Kahama grubunun ortadan kalkışı, Gombe Ulusal Parkı'ndaki güç dengelerini bozmuştur. Kasakela, yeni edindiği topraklar sayesinde bir anda Kalande isimli bir diğer şempanze komünitesi ile komşu haline gelmiştir. Kasakela'nın bu hızlı ve güçlü ilerleyişi, Kalande grubundaki şempanzelerin korumacı bir strateji izlemesine neden olmuştur. 

 

Ne var ki Kalande şempanzeleri hem fiziksel güç bakımından, hem de sayısal olarak Kasakela şempanzelerinden üstündü. Kasakela'nın ilerleyişini durdurmak ve Kasakela'nın toprak kazanmak konusunda ne kadar istekli olduğunu tespit etmek adına Kalande şempanzeleri birkaç defa Kasakela'nın yeni topraklarına saldırı düzenledi. Kasakela, bu güçlü saldırılar sonucunda kısa sürede Kalande'ye boyun eğdi ve kazandığı toprakların büyük bir kısmından çekilmek zorunda kaldı.

Her ne kadar bu anlatımlar bazı bilim insanları tarafından "aşırı insanlaştırılmış bir dil kullanmak" ile suçlanmışsa da, sonradan yapılan analizlerin hepsi, Gombe'de yaşananları doğrulamakla kalmadı, Goodall'ın müdahalelerinin hiçbirinin şempanze komüniteleri arasındaki savaşa etki etmediğini, tarafların tamamen doğal nedenlerle bu savaşı başlattığını ortaya koydu. Böylece Gombe Şempanze Savaşı, insanlığın resmi olarak tanıklık ettiği ilk şempanze savaşı olarak bilim tarihindeki yerini aldı.

 Savaşı anlatan kitap hakkında...

Kaynakça: https://i2-prod.mirror.co.uk/incoming/article12168978.ece/ALTERNATES/s615/PROD-CBS.jpg

http://www.olaganustukanitlar.com/4-yil-suren-ve-tarihe-ilk-sempanze-savasi-olarak-gecen-gombe-sempanze-savasi/

https://www.iflscience.com/plants-and-animals/brutal-chimpanzee-war-was-likely-driven-by-power-ambition-and-jealousy/

https://evrimagaci.org/4-yil-savaslari-gombe-sempanze-savasi-19741978-4576#

https://www.dr.com.tr/ekitap/through-a-window

Cajamarca Savaşı (16 Kasım 1532)

(Theodore De Bry tarafından yapılan Atahualpa'nın esir alınışı.)

80000 kişilik ordusunun koruması altında olan İnka İmparatoru Atahualpa ile 106 piyade, 62 atlı askerli Francisco Pizarro arasındaki savaş. Pizarro, Atahualpa’yı tek bir asker kayıp vermeden esir almıştır. Tabi İnka İmparatoru denilince insanın aklına Julius Caesar gibi bir adam geliyor. Bu imparator Avrupa kadar gelişmiş toprakların imparatoru değildi. Şöyle ki;

– Pizarro’nun askeri üstünlüğü, İspanyolların sahip oldukları çelik kılıçlar ve diğer kesici silahlardan, çelik zırhlardan, tüfeklerden, atlardan kaynaklanıyordu. Atahualpa’ nın, üzerine binip savaşacakları hayvanları olmayan birlikleri bu silahlara ancak taş, bronz ya da tahta sopalarla, sapanlarla, topuzlarla, baltalarla karşılık verebilirdi. Belirtmekte fayda var; Pegasus efsanesinin de atı evcilleştirip savaşlarda kullanan askerleri ilk defa gören toplumlar tarafından çıkarılmış olması kuvvetle muhtemeldir. Atın üstünde ölüm saçan adamlar gören toplumların uğradığı şoku düşünün. Bir de savaşları abartarak anlatan insanlar, kulaktan kulağa dolanan abartılı anlatımlar vs. Al sana bir tanrı daha. Atları savaşta kullanmayan bir ordu, habercilerin yapılan saldırıları arkasında bulunan birliklere haber verene kadar 100 defa öldürülmesi nedeniyle askeri manevralardan eksik kalıyor.

– İstilacı kuvvetlerin bağışıklık kazandığı bazı hastalıklarla istilaya uğrayan toprakların sakinlerinin ilk defa karşılaşması. Çiçek, grip, tifüs vs. İlk İspanyol saldırısı 1502′ de başarısızlıkla sonuçlandıktan sonra Aztekler çiçek hastalığından kırılmışlardı.

– Yazı. Yazılı bilgiler, sözlü bilgilere göre daha yaygın, daha sağlıklı ve daha ayrıntılı biçimde aktarılabiliyordu. Kolomb’un yolculuklarından, Cortes’in Meksika’yı ele geçirişinden sonra İspanya’ ya akan bu tür bilgiler ispanyolların Amerika’ ya akın etmesine neden oldu. Mektuplar, kitapçıklar yapılacak deniz yolculuğunda nasıl bir yol izlenmesi gerektiğiyle ilgili bilgiler veriyordu. Atahualpa’ nın ispanyolların askeri gücü ve amaçlarıyla ilgili çok az bilgisi vardı. Bu az olan bilgi de Pizarro’ nun ordusunu ziyaret eden bir elçisinden aldığı bilgilerdi. Elçi, ispanyolları en düzensiz en dağınık haliyle görmüş, bu adamların savaşçı olmadıklarını, kendisine 200 yerli verilirse bunların hepsini yakalayabileceği bilgisini vermişti. Meksika’ nın bazı halkları arasında ve İnka İmparatorluğu’ nun çok kuzeyindeki komşu bölgelerde yazı yazmayı bilmek küçük azınlıkların tekelindeydi. İspanyollar inkaların kuzey sınırından yalnızca 900 km uzaktaki Panama’ yı fethe başlamışlardı ama Pizarro 1527 yılında Peru kıyılarına ilk kez ayak basana kadar ispanyol diye bir şeyin varlığından inkaların hiç haberi yokmuş gibi göründüğü aşikar. Atahualpa’ nın, Orta Amerika’ nın en güçlü, en kalabalık yerli topluluklarının ispanyolların idaresine geçtiğini duymamış bile.

 (Atahualpa)

– Okuryazarlık sayesinde İspanyollar insan davranışları ve tarihi konusunda müthiş bir bilgi birikiminin varisi olmuşlardı. Bunun tam tersine Atahualpa İspanyollar’ın varlığından habersiz olduğu gibi denizaşırı gelen ülkelerden gelen istilacılar diye bir şey de bilmiyordu. Tarihte daha önce, başka bir yerde, başka birileri için böyle bir tehdidin söz konusu olduğunu duymamıştı ya da okumamıştı.

– Ateşli silahların etkisi sanıldığı gibi birçok insanın ölümüne neden olmadı. Pizarro’nun elindeki silahların doldurulması ve ateşlenmesi güçtü ve silahların sayısı oldukça azdı. Fakat psikolojik etkisi büyük oldu.

– Atahualpa’nın en büyük hatası askeri birliklerini arkasında bırakması oldu. Yanındaki silahsız yerliler birliklerin çoğunluğunu oluşturuyordu. Ateş emrinden sonra patlayan silahlar, çalan borular, saklandıkları yerden çıkan zırhlı ispanyol birliği, süvariler silahsız yerlilerin üzerine saldırdılar. Askerler yerlileri daha da korkutmak için boyunlarına çıngırak asmışlardı. Silahsız yerliler çil yavrusu gibi dağıldı. Askeri birliklere haber ulaşana kadar Atahualpa çoktan esir edildi. Atahualpa esir edildikten sonra bile halkın üzerinde yaptırım gücü devam etmiştir. Atahualpa Pizarro’ya fidye karşılığında serbest bırakılmasını teklif etmiş, Pizarro kabul edip fidyeyi aldıktan sonra Atahualpa’yı öldürtmüştür. Pizarro’nun amacı diğer İspanyol birlikleri gelene kadar İnkaları oyalamaktı. Diğer İspanyol birlikleri geldikten sonra da Atahualpa’ya ihtiyacı kalmamıştı.

(Francisco Pizarro)

– İnka İmparatorluğu’ nun 2. büyük hatası; Atahualpa esir alındıktan sonra, Pizarro’nun kardeşi Hernando Pizarro Atahualpa’ nın önde gelen, koca bir orduya kumanda eden kumandanı Chalcuchima’ yı kandırmış, ispanyollara teslim olmaya ikna etmişti. Chalcuchima’nın hatası İnka direncinin kırılmasında bir dönüm noktası olmuştu.

Kaynak: Tüfek, Mikrop ve Çelik

https://r.hswstatic.com/w_907/gif/d6f6d99114689a6a8e1c10eab060f400-cajamarca-p-orig.jpg

https://media.sciencephoto.com/image/c0155792/800wm

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Atahuallpa%2C_Inca_XIIII_From_Berlin_Ethnologisches_Museum%2C_Staatliche_Museen%2C_Berlin%2C_Germany.png/220px-Atahuallpa%2C_Inca_XIIII_From_Berlin_Ethnologisches_Museum%2C_Staatliche_Museen%2C_Berlin%2C_Germany.png

Kitap: https://www.dr.com.tr/Kitap/Tufek-Mikrop-Ve-Celik/Arastirma-Tarih/Tarih/Dunya-Tarihi/urunno=0001778334001